Evert Brouwer
Mark van Stokkum (Studio 38c) en archief NIMH
‘Het systeem faalde bij Herculesramp, niet de hulpverlening’
Het was, net als afgelopen woensdag, een warme en rustige zomerdag, die maandag de 15e juli 1996. Alles lijkt normaal voor de Belgische C-130, die met vier bemanningsleden en 37 Nederlandse militairen aan boord is vertrokken vanaf de Italiaanse vliegbasis Villa Franca naar Vliegbasis Eindhoven. Het Fanfare Korps Koninklijke Landmacht heeft net een succesvolle serie concerten in Modena afgerond. Een deel van de groep keer per bus terug, de anderen met de Hercules.
Tijdens de landing op Vliegbasis Eindhoven gaat het door een ongelukkige samenloop van omstandigheden gruwelijk mis. Een zwerm vogels vliegt in de motoren. Het toestel maakt vervolgens even na 18.00 uur een harde landing naast de baan. Een brand in de cockpit is weliswaar snel geblust, maar de bemanning is dan al niet meer te redden.
Wat de hulpdiensten niet weten, is dat er passagiers aan boord zijn. Pas na enige tijd kan de brandweer het toestel veilig in om nog wat kleine brandjes in het toestel te blussen. Ze stuiten na het betreden van het toestel, dat vol rook staat, op lichamen op de vloer. Voor 29 leden van het Fanfare Korps en een medewerker van de Defensie Verkeers- en Vervoersorganisatie komt de hulp te laat.
Dertig jaar alweer. Op rouwen staat geen tijd
Burgemeester Dijsselbloem van Eindhoven, nabestaanden en hulpverleners leggen bloemen.
Verschillende werelden
Afgelopen woensdagmiddag zijn alle 34 slachtoffers herdacht, in zowel Eindhoven als Modena. “In vergelijking met de herdenking vijf jaar geleden is er heel wat veranderd”, zegt de voorzitter van de Stichting Herculesramp’96, Peter Kempen. Hij verloor zijn broer bij het ongeval. “Er is meer contact tussen alle betrokkenen: nabestaanden, overlevenden, hulpverleners. Tot nu waren de plechtigheid op de vliegbasis en die in de gemeente twee verschillende werelden. Het had eerder gemoeten om samen te herdenken, maar daar kunnen we nu niks meer mee. Het gebeurt nu wel. Ook met dank aan de commandant Vliegbasis Eindhoven, kolonel Daan Boissevain.”
De herdenking kent dit keer een nieuwe, brede opzet. Er is er extra aandacht voor de ervaringen van de hulpverleners die destijds betrokken waren bij de bergingswerkzaamheden. Veel van hen hebben nog steeds te maken met de nasleep van de ramp. Het Eindhovens Dagblad heeft een podcastserie online gezet met persoonlijke verhalen van nabestaanden en hulpverleners, te vinden op www.devergetenramp.nl (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) .
Ik stuitte op een obstakel en zag pas onder de rook: hier liggen mensen
De Belgische C-130 Hercules met registratienummer CH-06 verongelukte tijdens de landing op Vliegbasis Eindhoven. (Foto’s: collectie NIMH)
Tijdloos verbonden
Volgens Kempen faalde destijds het systeem en treft de hulpverleners geen blaam. “Het was de communicatie. De hulpverleners kregen na de crash geen kans hun inzet te verwerken; ze kregen een spreek- en informatieverbod opgelegd door de burgemeester. Hun verhalen komen dus pas de laatste jaren naar buiten. Dat is geen kritiek, het ligt aan het tijdsbeeld van toen.”
Net als bij de (sobere) herdenking in 2021 blaast Nathalie de Cloe, een van de overlevenden van de ramp, het Signaal Taptoe.
Diezelfde hulpverleners zijn nu, na dertig jaar, voor het eerst dus bij de herdenking op Vliegbasis Eindhoven. "De Stichting, de gemeente Eindhoven, Defensie, de hulpdiensten en de Belgische luchtmacht hebben daarvoor nauw samengewerkt”, weet Kempen. Voor het eerst vliegt er een toestel over tijdens de ceremonie op de vliegbasis. “Een Belgische A400”, voegt Kempen toe. “Daarover hebben we duidelijk gecommuniceerd met de nabestaanden en betrokkenen.”
Na de plechtigheid op het vliegveld is er een concert in het Parktheater in Eindhoven. De Koninklijke Militaire Kapel ‘Johan Willem Friso’ verzorgt de muziek onder de passende naam ‘Tijdloos Verbonden’.
De beelden kan ik zo terughalen. Het is voor altijd een kras op je plaat
Voor het eerst na dertig jaar passeert tijdens de plechtige herdenking op Eindhoven een vliegtuig, een Belgische A400M Atlas.
Geen afgesloten hoofdstuk
Commandant Lucht- en Ruimtestrijdkrachten luitenant-generaal André Steur sprak bij de herdenking van de Herculesramp in Eindhoven. “De mensen die wij vandaag herdenken, zijn geen afgesloten hoofdstuk uit het verleden. Ik voel de verantwoordelijkheid om de herinnering aan hen levend te houden”, zei hij.
Veel hulpverleners die destijds betrokken waren bij de bergingswerkzaamheden hebben nog steeds te maken met de nasleep van deze gebeurtenis. Steur is zich daar van bewust. “De periode na de ramp was voor velen van u zeer zwaar. Niet alleen door het verlies, maar ook door de vragen en de zoektocht naar antwoorden. Wij als organisatie gaven niet de duidelijkheid, steun en erkenning die nodig was. Dat spijt mij.”
“We nemen dat mee in hoe wij omgaan met iedereen die door een ingrijpende gebeurtenis wordt geraakt. We blijven leren van wat er is gebeurd, in hoe we kijken naar vliegveiligheid en in hoe wij omgaan met de zorg voor mensen.”
Ook Modena heeft de vliegramp woensdag(morgen) herdacht. De plechtigheid had plaats bij de herdenkingsplek aan de Via d'Avia Nord. Banda Cittadina ‘A. Ferri’ speelde de volksliederen en ‘Tributi di Modena’. Dat werk is gecomponeerd als eerbetoon aan de muzikanten van de Fanfare. De Nederlandse Defensieattaché in Italië, kolonel Patricia Lukken-Tankink en burgemeester Massimo Mezzetti legden bloemen en hielden een toespraak.
“De bijzondere band tussen Modena, de muziek en de nagedachtenis aan de slachtoffers blijft voortleven”, aldus Lukken. “Hun laatste concerten vonden inmiddels dertig jaar geleden plaats. Maar hun muziek leeft vandaag de dag nog steeds voort in de herinnering van ons allemaal.”
Het Internationale Festival van Militaire Muziekkorpsen werd van 1991 tot 2012 in Modena gehouden. Het was de enige Militaire Tattoo in Italië en een van de grootste ter wereld.
In Eindhoven en in Modena hadden herdenkingen plaats. In Italië was onder anderen de Nederlandse Defensieattaché, kolonel Patricia Lukken-Tankink, aanwezig bij het monument voor de omgekomen muzikanten.
